Als debuterend schrijver van een roman die in boekvorm verscheen én als revolutionaire bookapp waren de afgelopen vier maanden voor mij hartstikke interessant. Geen week ging voorbij of er was wel een conferentie, column, artikel of praatprogramma waarin óf de teloorgang óf de heropleving van het boek werd verkondigd. Iedere keer spitste ik dus mijn oren. Maar op een gegeven moment begon de discussie me een beetje te vermoeien.

Het debat is eenvoudig te parafraseren. Conservatievere boekenliefhebbers (ik noem ze even de boomsnuivers) worden in navolging van Ariana Huffington vergeleken met schilderende holbewoners die zich verzetten tegen de komst van het kleitablet. Progressiever boekenliefhebbers (ik noem ze even de snijplankjes) zijn volgens de boomsnuivers dan weer niet meer dan kille profeten wier liefdeloze toekomstvoorspellingen slechts worden overtroffen door hun culturele barbarisme.

Ook gisteren, tijdens het door SLAA en Wintertuin georganiseerde debat in de Rode Hoed waren vele krachtige, cynische, somberende en angstige meningen te horen. De techniek was het probleem. De discussie is te breed. De auteursrechten spelen uitgevers parten. De knowhow bij uitgevers is beperkt. Lezers zijn gratis digitale content gewend. Een digitaal pdfje is geen boek. Er is verregaande ontlezing. Enzovoorts. Gelukkig waren er ook mensen die opmerkten dat het medium het speelveld misschien wel verandert maar dat een verhaal een verhaal blijft en dat de kern van een boek daarmee niet verandert.

Bij die laatste categorie sluit ik me graag aan. Want wat me is gaan tegenstaan is de frivoliteit van het debat over literair lezen, de zorgen. Verdienmodellen zijn immers altijd aan verandering onderhevig. Wetenschappelijk onderzoek over de veronderstelde “digitale ontlezing” is nog nauwelijks gedaan. Het blijft dus bij anecdotes en vergelijkingen met andere culturele sectoren (de muziekindustrie) of andere landen (Amerika) en veel, heel veel kletsen.

De voor- en tegenstanders van digitaal lezen doen me inmiddels een beetje denken aan de Lilliputters uit Gullivers Travels, die steggelden over welke kant van een gekookt ei met het lepeltje betikt diende te worden.

Voor de hedendaagse Lilliputters is het gekookte ei helaas vaak niet het geschreven verhaal zèlf, niet de veranderende rol van literatuur aan het begin van de 21e eeuw. Nee: het gaat vaak om het medium, om de vorm en hoe die het papieren boek zou bedreigen. Boomsnuivers en snijplankjes gaan elkaar dus te lijf met vlijmscherpe boekenleggers en zwiepende USB kabeltjes om een gelijk te behalen dat niemand heeft! Over een technologische verandering bovendien, die wij Hollanders, of we nou willen of niet, écht niet gaan tegenhouden.

Natúúrlijk heeft de veranderende vorm van het medium consequenties, niet in de laatste plaats voor de inhoud en de consumptie van verhalen. Maar welke? Uiteindelijk? Geen idee. Maar een beetje rust in de tent kan geen kwaad.

De onvergelijkbare Britse schrijver Stephen Fry verwoordde de toekomst van boeken en hun digitale evenkniën nog wel het mooist: ‘e-books won’t replace regular books any more than the staircase has been replaced by the elevator.’

Digitaal publiceren geeft schrijvers en lezers nieuwe mogelijkheden om met elkaar te communiceren. Een cliché. En de verdienmodellen van uitgevers staan onder druk: Van The New York Times tot de Nederlandse literaire huizen: verandering in de lucht. Weer zo’n cliché. Daar nog maanden over praten – hoe gezellig ook, want gezellig was het, gisteren – gaat daar niets aan veranderen.

Wat wèl iets zal gaan veranderen is wanneer we dingen gaan uitproberen. Op ons gat durven vallen. Mooie verhalen maken, mooie verhalen uitgeven en mooie verhalen lezen: in nieuwe vormen, als het aan mij ligt, naast de oude vormen. Ik roep de boomsnuivers en snijplankjes van Nederland hierbij dan ook graag op om te stoppen met de polemieken, de overpeinzingen, de debatten en de meningen en gezamenlijk aan het werk te gaan. Met een doorwrocht onderzoek, een bruisend ondernemingsplan, een revolutionair verdienmodel, statige ganzenveer of een versatiel toetsenbord. Maar in ieder geval met een korreltje zout.

Deze column las ik 14 februari 2012 voor in de uitzending van Nu Al Wakker Nederland, Radio1. Graag wijs ik de geïnteresseerden die aan de slag willen op dit artikel dat één van de negatieve kanten van Amazon belicht, in het brede, ingewikkelde debat over digitaal lezen en hoop dat dat ze zal inspireren om danwel krachten te bundelen, danwel een eigen initiatief te ontplooien dat van toegevoegde waarde is voor de literatuur in de 21e eeuw.